Các nước thuộc nhóm G7 là gì – cẩm nang toàn diện về khối cường quốc chi phối kinh tế và chính trị toàn cầu

Trong dòng chảy của nền chính trị và kinh tế thế giới hiện đại, chúng ta thường xuyên bắt gặp cụm từ “Nhóm G7” hay “Hội nghị thượng đỉnh G7” xuất hiện trên trang nhất của các tờ báo lớn, các bản tin thời sự quốc tế. Mỗi tuyên bố chung của khối này đưa ra không chỉ làm rung chuyển thị trường tài chính mà còn định hình lại các mối quan hệ ngoại giao, các chính sách về biến đổi khí hậu, an ninh toàn cầu và thương mại xuyên biên giới.

Vậy thực chất các nước thuộc nhóm G7 là gì? và khối này được hình thành trong bối cảnh lịch sử ra sao, vận hành theo cơ chế nào và có tầm ảnh hưởng cụ thể như thế nào đối với nhân loại? Bài viết toàn diện dưới đây sẽ đưa bạn đi sâu vào thế giới của các cường quốc, bóc tách từng khía cạnh mang tính chiến lược của liên minh không chính thức nhưng đầy quyền lực này.

Khái niệm và những thành viên cốt lõi

Tìm hiểu về các nước thuộc nhóm G7 là gì trước hết từ viết tắt của G7 là Group of Seven (Nhóm bảy quốc gia), là một diễn thể liên chính phủ mang tính không chính thức, quy tụ các nền kinh tế tiên tiến, có nền công nghiệp phát triển và sở hữu thể chế dân chủ hàng đầu thế giới.

G7 không phải là một tổ chức quốc tế giống như Liên Hợp Quốc (UN), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) hay Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Khối này không có hiến chương lập quốc, không có thư ký thường trực, không có trụ sở cố định và các quyết định, tuyên bố chung được đưa ra tại các hội nghị thượng đỉnh của G7 hoàn toàn không có giá trị pháp lý ràng buộc đối với luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, sức mạnh kinh tế và tầm ảnh hưởng chính trị quá lớn của các thành viên khiến cho mỗi bước đi của G7 đều có trọng lượng điều hướng cục diện thế giới.

Danh sách 7 quốc gia thành viên chính thức

Nhóm G7 bao gồm 7 quốc gia thành viên (được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái tiếng Anh) như sau:

Canada (Đại diện Bắc Mỹ)

Pháp (France – Đại diện Tây Âu)

Đức (Germany – Đại diện Trung Âu)

Ý (Italy – Đại diện Nam Âu)

Nhật Bản (Japan – Đại diện duy nhất của Châu Á)

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland (United Kingdom – Đại diện Tây Âu)

Hợp chủng quốc Hoa Kỳ (United States – Đại diện Bắc Mỹ)

Thành viên thứ 8 đặc biệt: Liên minh Châu Âu (EU)

Mặc dù tên gọi là G7, nhưng trên thực tế, các nước thuộc nhóm G7 là gì còn phải kể từ năm 1977, Liên minh Châu Âu (EU) đã được mời tham gia vào tất cả các cuộc họp và hoạt động của nhóm với tư cách là một thành viên “không chính thức nhưng đầy đủ”.

EU được đại diện bởi hai vị trí lãnh đạo cao nhất là Chủ tịch Ủy ban Châu Âu và Chủ tịch Hội đồng Châu Âu. EU tham gia vào mọi cuộc thảo luận chính trị, kinh tế nhưng không có quyền đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh với tư cách nước chủ tịch luân phiên.

Bối cảnh lịch sử và sự hình thành của nhóm G7

Khởi nguồn từ “Nhóm Thư viện” (Library Group)

Vào năm 1973, cuộc khủng hoảng dầu mỏ (do các nước OPEC cấm vận dầu mỏ) và sự sụp đổ của Hệ thống quản lý tỷ giá hối đoái Bretton Woods (khi Mỹ tuyên bố chấm dứt việc đổi đồng Đô la Mỹ lấy vàng).

Trước tình hình kinh tế rối ren, Bộ trưởng Tài chính Mỹ lúc bấy giờ là George Shultz đã nảy ra sáng kiến mời Bộ trưởng Tài chính của các nước Pháp, Tây Đức và Anh đến một cuộc họp không chính thức. Cuộc gặp đầu tiên diễn ra tại phòng thư viện dưới tầng hầm của Nhà Trắng (Mỹ), do đó nhóm ban đầu có tên gọi là Library Group.

Từ G5 sang G6 rồi chính thức định hình G7

Năm 1974 (G5): Nhật Bản được mời gia nhập nhóm, tạo thành nhóm G5 gồm Mỹ, Nhật, Đức, Pháp, Anh.

Năm 1975 (G6): Tổng thống Pháp Valéry Giscard d’Estaing đã nâng tầm cuộc họp từ cấp Bộ trưởng Tài chính lên cấp Nguyên thủ quốc gia (Tổng thống/Thủ tướng). Ông mời thêm nước Ý tham gia và đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên tại Lâu đài Rambouillet (Pháp). Nhóm G6 chính thức khai sinh với mục tiêu thảo luận về các giải pháp vượt qua khủng hoảng lạm phát toàn cầu.

Năm 1976 (G7): Tại hội nghị thượng đỉnh tiếp theo tổ chức tại Puerto Rico, dưới sự thúc bách của Tổng thống Mỹ Gerald Ford, nước láng giềng Canada chính thức được kết nạp. Từ đây, danh xưng G7 ra đời và giữ nguyên cấu trúc cốt lõi cho đến ngày nay.

Bản tóm tắt tiềm lực và vị thế của các thành viên G7

Để hiểu rõ các nước thuộc nhóm G7 là gì lại có quyền lực tối thượng như vậy, chúng ta cần nhìn vào những số liệu thực tế về kinh tế, nhân khẩu học và sức mạnh địa chính trị của họ trong bảng tổng hợp dưới đây:

Tầm ảnh hưởng kinh tế – chính trị của G7 đối với thế giới

Theo những nguồn tin tức tổng hợp thì dù chỉ chiếm khoảng 10% dân số thế giới (gần 800 triệu người trên tổng số hơn 8 tỷ dân toàn cầu), nhưng nhóm G7 lại nắm giữ những huyết mạch vô cùng quan trọng của nhân loại:

Sức mạnh kinh tế và tài chính khổng lồ

Tỷ trọng GDP lớn: Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của 7 nước G7 cộng lại chiếm khoảng 30% – 40% GDP toàn cầu (tính theo giá trị danh nghĩa).

Chi phối các tổ chức tài chính: G7 nắm giữ lượng cổ phần và quyền bỏ phiếu áp đảo tại Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Điều này đồng nghĩa với việc G7 có quyền quyết định quốc gia nào sẽ được vay tiền cứu trợ và các điều kiện kinh tế kèm theo là gì.

Quyền lực tiền tệ: Toàn bộ 5 loại tiền tệ mạnh nhất thế giới dùng trong thanh toán quốc tế và dự trữ ngoại hối đều nằm trong G7: Đô la Mỹ (USD), Euro (của Đức, Pháp, Ý), Bảng Anh (GBP), Yên Nhật (JPY) và Đô la Canada (CAD).

Quyền lực chính trị, ngoại giao và an ninh toàn cầu

Trong số 5 thành viên thường trực có quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, nhóm G7 đã chiếm tới 3 nước (Mỹ, Anh, Pháp). Về mặt quân sự, toàn bộ 7 nước G7 (ngoại trừ Nhật Bản do ràng buộc Hiến pháp hòa bình) đều là những thành viên chủ chốt, đóng góp tài chính và khí tài lớn nhất cho Khối quân sự NATO.

Bất kỳ một lệnh cấm vận kinh tế, một chính sách trừng phạt ngoại giao hay một chiến dịch viện trợ quân sự quy mô lớn nào trên thế giới hiện nay phần lớn đều đạt được sự đồng thuận và lên kế hoạch từ các phiên họp của G7.

Cơ chế vận hành và vai trò của nước chủ tịch luân phiên

Như đã đề cập, G7 không có bộ máy hành chính cồng kềnh. Khối này vận hành hoàn toàn dựa trên nguyên tắc Chủ tịch luân phiên theo từng năm.

Quyền lực của nước Chủ tịch: Hằng năm, một nước thành viên sẽ đứng ra đảm nhận vai trò Chủ tịch. Quốc gia này sẽ có quyền thiết lập chương trình nghị sự (quyết định chủ đề nào sẽ được ưu tiên thảo luận trong năm đó), điều phối các cuộc họp cấp Bộ trưởng (Tài chính, Ngoại giao, Môi trường, Y tế…) và chịu trách nhiệm hậu cần, an ninh cho Hội nghị thượng đỉnh Nguyên thủ quốc gia diễn ra vào giữa năm.

Vai trò của các “Sherpa”: Để chuẩn bị cho một hội nghị thượng đỉnh diễn ra suôn sẻ, các nguyên thủ G7 sẽ bổ nhiệm các đại diện cá nhân cấp cao, được gọi là các “Sherpa” (tên gọi lấy cảm hứng từ những người hướng dẫn leo núi ở dãy Himalaya). Các Sherpa sẽ làm việc thầm lặng quanh năm, gặp gỡ liên tục để đàm phán, phác thảo trước các văn kiện và giải quyết các bất đồng cốt lõi, giúp các nguyên thủ chỉ việc đến họp và ký vào bản Tuyên bố chung cuối cùng.

Lịch sử thăng trầm: Từ G7 thành G8 rồi quay lại G7

Lịch sử của các nước thuộc nhóm G7 là gì từng chứng kiến một chương thử nghiệm ngoại giao đầy tham vọng nhưng cũng kết thúc bằng sự đổ vỡ sâu sắc liên quan đến nước Nga.

Cột mốc năm 1998 (Sự ra đời của G8): Sau khi Liên Xô sụp đổ và Chiến tranh Lạnh kết thúc, các nước phương Tây muốn kéo nước Nga hội nhập vào trật tự thế giới mới và hỗ trợ quốc gia này chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Tổng thống Nga Boris Yeltsin được mời tham gia chính thức vào năm 1998 tại Hội nghị thượng đỉnh Birmingham (Anh). Nhóm G7 chính thức đổi tên thành G8 (Group of Eight).

Trong giai đoạn G8, Nga được tham gia sâu vào các thảo luận chính trị, an ninh toàn cầu. Tuy nhiên, về mặt tài chính và kinh tế vĩ mô, 7 nước cũ vẫn họp riêng với nhau (thường gọi là lõi G7) vì nền kinh tế Nga lúc đó chưa đủ phát triển và không đồng bộ về thể chế tài chính với các nước còn lại.

Cú rạn nứt năm 2014: Vào tháng 3 năm 2014, sau khi Nga tiến hành sáp nhập bán đảo Crimea từ Ukraine, 7 quốc gia thành viên còn lại đã đồng loạt lên án gay gắt hành động này. Họ quyết định tẩy chay Hội nghị thượng đỉnh G8 dự kiến tổ chức tại Sochi (Nga), đình chỉ tư cách thành viên của Nga và quay trở lại hoạt động dưới cái tên gốc G7 cho đến tận ngày nay.

Kết luận

Tóm lại, những tin tức trên đây đã cho thấy nhóm G7 là liên minh của 7 cường quốc công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới bao gồm Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Ý và Canada. Trải qua hơn 50 năm tồn tại, từ một cuộc họp ăn tối thân mật trong phòng thư viện của Nhà Trắng để giải quyết cuộc khủng hoảng dầu mỏ, G7 đã vươn mình trở thành một chiếc bánh lái tối cao điều phối dòng chảy của lịch sử thế giới.

Dù vị thế độc tôn đang đứng trước nhiều thách thức nhóm G7 vẫn giữ vai trò là một khối liên minh chính trị – quân sự – tài chính kiên cố nhất của thế giới phương Tây. Hiểu về cấu trúc, cơ chế vận hành và các nước thành viên G7 chính là chìa khóa quan trọng để bạn mở ra cánh cửa thấu hiểu toàn bộ bức tranh địa chính trị phức tạp đang diễn ra xung quanh cuộc sống hằng ngày.